YANLIŞ IBAN’A PARA GÖNDERİMİ: SEBEPSİZ ZENGİNLEŞME DAVASI

Günümüzde internet bankacılığı ve mobil uygulamaların kullanımının artmasıyla birlikte, sehven yanlış BAN numarasına para gönderilmesi durumuyla sıklıkla karşılaşılmaktadır. Bu tür hatalı transferler hukukumuzda "sebepsiz zenginleşme" kuralları çerçevesinde çözüme kavuşturulmaktadır. Bu yazımızda, yanlış BAN'a gönderilen paranın iadesi için açılan davaların hukuki niteliğini ve yargılama sürelerini güncel yargı kararları ışığında inceleyeceğiz. 1. Hukuki Dayanak ve Sebepsiz Zenginleşme Şartları Yanlışlıkla yapılan para transferlerinde iade yükümlülüğü, 6098 sayılı Türk Borçlar Kanunu’nun (TBK) 77. ve devamı maddelerine dayanmaktadır. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi’nin 17.01.2022 tarihli, E. 2021/158, K. 2022/78 sayılı kararında belirtildiği üzere; "Dava, Borçlar Kanunu'nun sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayalı alacağın tahsili talebine ilişkindir. 6098 sy TBK. m.77/1'e göre; zenginleşen başkasının malvarlığından veya emeğinden haklı bir sebep olmaksızın elde ettiği zenginleşmeyi geri vermek zorundadır." Sebepsiz zenginleşmeden söz edilebilmesi için; bir tarafın malvarlığının zenginleşmesi, diğer tarafın fakirleşmesi, bu iki durum arasında uygun bir nedensellik bağının bulunması ve zenginleşmenin hukuken geçerli bir nedene dayanmaması gerekmektedir (İstanbul Anadolu 12. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2021/585, K. 2022/321, T. 26.04.2022). 2. Davanın Muhatabı (Pasif Husumet) Hatalı havale işlemlerinde davanın kime karşı açılacağı kritik bir usul kuralıdır. Yargı kararları, paranın yanlış gönderilmesinden bankanın sorumlu olmadığını, iade yükümlüsünün hesaba para giren kişi veya şirket olduğunu istikrarlı bir şekilde vurgulamaktadır. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 3. Hukuk Dairesi'ne (E. 2021/158, K. 2022/78) göre; "Dava konusu olayda internet bankacılığı vasıtasıyla gönderilen para dava dışı ... şirketi'nin hesabına girmiş olup yersiz bir ödeme mevcut ise adı geçen sebepsiz şekilde zenginleşeceğinden iade yükümlüsü davalı ... Şti'dir." Benzer şekilde, bankanın müşterisi aleyhine sebepsiz zenginleşmediği durumlarda bankaya karşı açılan davalar pasif husumet yokluğu nedeniyle reddedilmektedir (Yargıtay 19. Hukuk Dairesi, E. 2015/4382, K. 2015/13384, T. 22.10.2015). 3. Yargılama Süreleri: Dava Ne Kadar Sürer? Sebepsiz zenginleşme davalarının süresi; mahkemenin iş yüküne, delillerin toplanma hızına ve bilirkişi incelemelerinin kapsamına göre değişkenlik göstermektedir. Emsal kararlar üzerinden bir değerlendirme yapıldığında süreler şu şekilde gözlemlenmektedir:Kısa Süreli Davalar (9 - 14 Ay): İstanbul 12. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2020/321 Esas sayılı dosyasında, 09/07/2020 tarihinde açılan dava 14/04/2021 tarihinde karara bağlanmış olup süreç yaklaşık 9 ay sürmüştür. İstanbul 6. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2017/495 Esas sayılı dosyasında ise süreç yaklaşık 13 ayda tamamlanmıştır. • Orta Süreli Davalar (1,5 - 2 Yıl): Bursa 3. Asliye Ticaret Mahkemesi’nin 2022/993 Esas sayılı dosyasında, 30/09/2022 tarihinde açılan dava 26/03/2024 tarihinde sonuçlanmış olup yaklaşık 1,5 yıl sürmüştür. İstanbul 19. Asliye Ticaret Mahkemesi (E. 2021/364, K. 2022/622) nezdindeki benzer bir dava da yaklaşık 1,5 yılda neticelenmiştir. • Uzun Süreli Davalar (2,5 - 3 Yıl): Delil toplama süreçlerinin uzadığı veya bilirkişi raporlarına itirazların yoğun olduğu durumlarda süre uzayabilmektedir. İstanbul 18. Asliye Ticaret Mahkemesi (E. 2015/630, K. 2018/123) dosyasında süreç 2,5 yıl sürmüş; İstanbul 9. Asliye Ticaret Mahkemesi (E. 2016/1106, K. 2019/1315) dosyasında ise karar süresi yaklaşık 3 yılı bulmuştur. 4. Süreci Etkileyen Faktörler ve İspat Araçları Dava süresini doğrudan etkileyen en önemli aşama bilirkişi incelemesidir. Mahkemeler genellikle tarafların ticari defterlerini ve banka kayıtlarını incelemek üzere dosyanın bilirkişiye tevdiine karar verirler (İstanbul Anadolu 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2022/512, K. 2023/722). Bunun yanı sıra, görevli mahkemenin doğru belirlenmesi de zaman kaybını önlemek adına hayatidir. Tacir olmayan kişiler arasındaki uyuşmazlıklarda görevli mahkeme Asliye Hukuk Mahkemesi’dir (İzmir Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, E. 2024/1320, K. 2024/1326, T. 04.06.2024). Görevsiz bir mahkemede dava açılması, dosyanın yetkili mahkemeye gönderilmesi sürecini doğuracağından yargılamayı ciddi oranda uzatabilmektedir (Bursa 3. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2024/181, K. 2024/236). Sonuç olarak, yanlış BAN’a gönderilen paranın iadesi için açılan sebepsiz zenginleşme davaları, somut olayın özelliklerine ve delil durumuna göre ortalama 1 ila 2 yıl arasında sonuçlanmaktadır. Ancak davanın açıldığı tarihteki haklılık durumunun tespiti ve delillerin eksiksiz sunulması, yargılama giderlerinin ve vekalet ücretinin davalı tarafa yükletilmesi açısından büyük önem arz etmektedir (Ankara 10. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2021/7, K. 2022/219).