SAĞ KALAN EŞİN KATILMA ALACAĞI

Sağ kalan eşin ölen eşi üzerindeki miras dağılımında katılma alacağı hakkı, edinilmiş mallara katılma rejiminin (TMK md. 202 vd.) tasfiyesinden kaynaklanan şahsi hak niteliğinde nisbi alacak hakkıdır (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2018/9863 E., 2019/8688 K., 08.10.2019; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2014/2640 E., 2014/11919 K., 10.06.2014; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2019/5848 E., 2019/11381 K., 16.12.2019). Katılma alacağı, eklenecek değerlerden (TMK md. 229) ve denkleştirmeden (TMK md. 230) elde edilen miktarlar da dahil olmak üzere, eşin edinilmiş mallarının (TMK md. 219) toplam değerinden bu mallara ilişkin borçlar çıktıktan sonra kalan artık değerin (TMK md. 231) yarısı üzerindeki diğer eşin alacak hakkıdır (TMK md. 236/1) (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2015/11803 E., 2017/2296 K., 21.02.2017; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2015/1845 E., 2016/9455 K., 30.05.2016; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2015/6737 E., 2015/16974 K., 29.09.2015; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2016/20949 E., 2016/17203 K., 19.12.2016; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2017/10564 E., 2017/7566 K., 23.05.2017; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2016/1375 E., 2016/13579 K., 11.10.2016; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2020/2652 E., 2021/2575 K., 22.03.2021). Bu hak yasa kaynaklı olup, talep eden eşin gelir durumuna veya malvarlığına katkıda bulunmasına gerek yoktur (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2015/1845 E., 2016/9455 K., 30.05.2016; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2015/6737 E., 2015/16974 K., 29.09.2015; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2016/20949 E., 2016/17203 K., 19.12.2016; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2017/10564 E., 2017/7566 K., 23.05.2017). Mal rejimi ölen eşin ölümüyle sona erdiğinden (TMK md. 225/1), katılma alacağı terekeye ait borç niteliğindedir ve miras paylaşımından önce ödenmesi gerekir; tereke borcu ödendikten sonra kalan miktar mirasçılar arasında miras payları oranında paylaşılır (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2018/9863 E., 2019/8688 K., 08.10.2019; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2015/2321 E., 2015/19308 K., 27.10.2015; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2015/1845 E., 2016/9455 K., 30.05.2016; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2014/2640 E., 2014/11919 K., 10.06.2014; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2015/6737 E., 2015/16974 K., 29.09.2015; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2016/11180 E., 2018/17237 K., 15.10.2018; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2016/20949 E., 2016/17203 K., 19.12.2016; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2016/20215 E., 2019/776 K., 23.01.2019; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2014/5192 E., 2014/13289 K., 24.06.2014; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2017/10564 E., 2017/7566 K., 23.05.2017; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2017/14831 E., 2019/2605 K., 13.03.2019). Mirasçılar tereke borçlarından kişisel (TMK md. 599/2) ve müteselsilen (TMK md. 641) sorumludur; sağ kalan eş mirasçı sıfatıyla alacaklıve borçlu sıfatları birleştiğinden miras payı oranında (örneğin 1/4 veya 3/4) sorumludur ve alacak miktarından kendi payı düşülür (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2018/9863 E., 2019/8688 K., 08.10.2019; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2015/2321 E., 2015/19308 K., 27.10.2015; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2015/1845 E., 2016/9455 K., 30.05.2016; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2016/11180 E., 2018/17237 K., 15.10.2018; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2016/20215 E., 2019/776 K., 23.01.2019; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2014/20506 E., 2016/2133 K., 10.02.2016; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2017/14831 E., 2019/2605 K., 13.03.2019; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2022/9467 E., 2024/456 K., 24.01.2024). Mirastan feragat veya ret olsa bile katılma alacağı hakkı devam eder (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2019/5848 E., 2019/11381 K., 16.12.2019). Hesaplama, mal rejiminin sona erdiği (ölüm tarihi) tarihteki mevcut edinilmiş malların tasfiye anındaki (karar tarihine en yakın) sürüm değerleri esas alınarak bilirkişi raporuyla yapılır (TMK md. 235/1); banka hesapları, taşınmazlar, araçlar gibi mallar için tapu/banka kayıtları incelenir, kişisel mal ispatı aksine karineye göredir (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2014/2640 E., 2014/11919 K., 10.06.2014; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2015/6737 E., 2015/16974 K., 29.09.2015; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2012/7283 E., 2013/3188 K., 11.03.2013; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2019/5431 E., 2019/9847 K., 05.11.2019; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2023/2914 E., 2024/360 K., 18.01.2024). Zamanaşımı 10 yıldır (TMK md. 5 ve TBK md. 146) (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2014/2640 E., 2014/11919 K., 10.06.2014). 01.01.2002 öncesi mal ayrılığı rejiminde katılma alacağı doğmaz (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2017/10564 E., 2017/7566 K., 23.05.2017). Aile konutu (ölen eşe ait, birlikte yaşanılan) için sağ kalan eş, TMK md. 240/1 uyarınca katılma alacağına mahsup edilmek, yetmezse bedel eklenmek suretiyle intifa veya oturma hakkı; haklı sebeplerde (md. 240/3) mülkiyet hakkı isteyebilir, ancak konutun edinilmiş mal olması, rejimin ölümle sona ermesi, alacağın varlığı ve aile konutu tespiti şarttır; kişisel malda tanınmaz (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2015/11803 E., 2017/2296 K., 21.02.2017; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2013/14714 E., 2014/2772 K., 20.02.2014; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2016/1375 E., 2016/13579 K., 11.10.2016; Anayasa Mahkemesi, 17/5/2016; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2016/21737 E., 2017/427 K., 19.01.2017; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2010/2424 E., 2010/4390 K., 28.09.2010; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2016/11512 E., 2016/12418 K., 19.09.2016; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2014/24171 E., 2016/6157 K., 06.04.2016). Açılacak Dava Türleri ve Usul Sağ kalan eş, diğer mirasçılara karşı katılma alacağı davası, ölüme bağlı mal rejiminin tasfiyesi davası, katkı payı ve katılma alacağı davası açar; görevli mahkeme Aile Mahkemesidir (4787 sayılı Kanun md. 4), yetkili murisin yerleşim yeri; tereke tasfiyesi ayrıdır ve Sulh Hukuk Mahkemesindedir (TMK md. 658) (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2013/14714 E., 2014/2772 K., 20.02.2014; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2014/2640 E., 2014/11919 K., 10.06.2014; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2019/5848 E., 2019/11381 K., 16.12.2019; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2012/5463 E., 2012/6949 K., 10.07.2012; ozelge, 26.10.2018; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2023/3691 E., 2024/3006 K., 30.04.2024). Aile konutu için tapu iptali ve tescil, intifa/oturma/mülkiyethakkı tanınması talepli dava açılabilir; mahsuben tescil için alacak belirlenip depo ettirilir (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2015/11803 E., 2017/2296 K., 21.02.2017; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2013/14714 E., 2014/2772 K., 20.02.2014; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2016/1375 E., 2016/13579 K., 11.10.2016; Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, 2022/9467 E., 2024/456 K., 24.01.2024). Faiz tasfiye tarihinden (karar tarihi) işler (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2015/8531 E., 2015/18667 K., 20.10.2015). Mal rejimi tasfiyesi tereke paylaşımının ön koşuludur, birlikte yapılamaz (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2014/5192 E., 2014/13289 K., 24.06.2014; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2014/2640 E., 2014/11919 K., 10.06.2014). İkincil Kaynaklardan Ek Bağlam İkincil yanıtlar (örneğin Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2020/3202 E., 2021/982 K., 08.02.2021; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2011/7362 E., 2012/4880 K., 28.05.2012; Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2021/294 E., 2021/2269 K., 15.03.2021), ters yönde (mirasçılarca sağ kalana karşı) veya boşanma/beraber ölüm hallerinde mal rejimi tasfiyesi davalarını ele alır; mirastan feragatin katılma alacağını etkilemeyeceği (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2021/294 E., 2021/2269 K., 15.03.2021), 10 yıllık zamanaşımı (Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, 2010/4114 E., 2011/2038 K., 11.04.2011), miras payı mahsubu ve bilirkişi incelemesi gibi unsurları doğrular, ancak doğrudan sağ kalan eş lehine emsal sunmaz.