OVERBOOKİNG- UÇUŞ İPTALLERİNDE TAZMİNAT SORUMLULUĞU

Günümüzde havayolu ulaşımında yaşanan uçuş iptalleri, overbooking (fazla bilet satışı) ve uzun süreli gecikmeler, yolcuların mağduriyetine yol açan en yaygın sorunlar arasındadır. Havayolu şirketleri, bu gibi durumlarda genellikle yolculara "kupon", "seyahat çeki" veya "voucher" gibi isimler altında gelecekteki uçuşlarda kullanılmak üzere teklifler sunmaktadır. Ancak yargı kararları ve yürürlükteki mevzuat, yolcuların bu teklifleri reddederek doğrudan nakit tazminat alma hakkına sahip olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. 1. Hukuki Dayanak ve Tüketici Mahkemelerinin Görev Alanı Havayolu taşıma sözleşmeleri, 6502 sayılı Tüketicinin Korunması Hakkında Kanun kapsamında birer tüketici işlemi olarak kabul edilmektedir. İstanbul Bölge Adliye Mahkemesi 13. Hukuk Dairesi, E. 2018/1850, K. 2019/697, T. 08.05.2019 sayılı kararında; "Somut olayda davacı 6502 sayılı yasa 3/k bendinde tanımlanan tüketici olup, uyuşmazlık konusu da tüketici işlemine ilişkin olduğundan uyuşmazlığın çözümünde görevli mahkeme tüketici mahkemesidir." hükmünü kurarak, bu uyuşmazlıkların çözüm yerini netleştirmiştir. Benzer şekilde İzmir 1. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2018/834, K. 2018/729, T. 17.07.2018 sayılı kararında, "mal veya hizmet piyasalarında ... taşıma sözleşmesi ve buna dayalı hukuki işlem tüketici işlemi niteliğindedir." tespitinde bulunmuştur. 2. Nakit Tazminat Hakkı ve Kupon Tekliflerinin Hukuki Durumu Yolcuların uçuş iptali veya uçağa kabul edilmeme durumundaki hakları, Sivil Havacılık Genel Müdürlüğü tarafından yayımlanan Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik (SHY-YLCU) ile düzenlenmiştir. Havayolu şirketleri tarafından sunulan Elektronik Seyahat / İade Çeki (EMD) gibi belgeler, yolcunun nakit tazminat hakkını kendiliğinden ortadan kaldırmaz. Ankara 11. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2021/591, K. 2022/734, T. 18.10.2022 sayılı ilamında, havayolu şirketinin davacıya EMD düzenlediği savunmasına karşı, "bu bedelin davacının hesabına yatırılmadığı" ve EMD'nin "ödenen tazminat niteliğinde olduğu" tespitini yaparak nakit tazminata hükmetmiştir. Bu karar, yolcuların sunulan kuponları reddederek tazminatın nakit olarak ödenmesini talep edebileceğini teyit etmektedir. 3. Tazminat Miktarları ve Hesaplama Kriterleri Tazminat miktarı, uçuşun mesafesine ve niteliğine göre değişkenlik göstermektedir: • İç Hat Uçuşları: Bakırköy 5. Asliye Ticaret Mahkemesi, E. 2024/250, K. 2024/1272, T. 24.12.2024 sayılı kararında, "Bu maddeye atıfta bulunulması durumunda, yolculara iç hat uçuşlar için 100 Avronun Türk Lirası cinsinden karşılığı tutarında tazminat verilir." hükmünü uygulayarak iç hatlardaki tazminat miktarını belirlemiştir.Dış Hat Uçuşları: Mesafeye göre 250, 400 veya 600 Euro tazminat ödenmesi gerekebilir. Örneğin, Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2020/8356, K. 2022/3144, T. 19.04.2022 sayılı kararında, "Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına Dair Yönetmelik’in 8. maddesine göre uçuşun başlangıç-bitiş noktaları itibarıyla yolculuk mesafesi 1500 km den fazla olduğu için yolcu başına 400 Euro olmak üzere toplam 800 Euro davalı şirketin davacı yolculara ödeme yapması gerektiği" sonucuna varmıştır. Bakırköy 4. Asliye Ticaret Mahkemesi ise E. 2019/997, K. 2020/718, T. 23.11.2020 sayılı kararında, yönetmelik uyarınca ödenen bu miktarın "Bu miktar cezai şart niteliğinde bir tazminattır. Yolcunun yeni bilet temini için sarf ettiği maddi zararından mahsup edilmeyecektir." olduğunu vurgulamıştır. 4. Teknik Arıza ve Mücbir Sebep Savunmaları Havayolu şirketleri sıklıkla teknik arızaları tazminattan kurtulmak için ileri sürse de, Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi, E. 2022/2174, K. 2022/1713, T. 30.12.2022 sayılı kararında teknik arıza savunmasına rağmen tazminat yükümlülüğünü doğrulamıştır. Mahkeme, "Havayolu ile Seyahat Eden Yolcuların Haklarına dair Yönetmeliğin 6 ve 8. maddeleri gereğince 100 Avro karşılı Türk parası talep edebileceği"ni kabul ederek yolcu lehine karar vermiştir. 5. Ek Masraflar ve Manevi Tazminat Uçuş iptali nedeniyle yolcuların yapmak zorunda kaldığı taksi, konaklama ve yemek masrafları da maddi tazminat kapsamında talep edilebilir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, E. 2009/5039, K. 2010/11408, T. 08.11.2010 sayılı kararında, yeterli mürettebat bulundurulmaması nedeniyle iptal edilen uçuşta yolcunun ödediği taksi ücreti ve bilet iadesi taleplerini kabul etmiştir. Manevi tazminat talepleri ise genellikle reddedilmekle birlikte, somut olayın özelliklerine göre kabul edilebilmektedir. Ankara Bölge Adliye Mahkemesi 20. Hukuk Dairesi'nin 2022/2174 Esas sayılı kararında belirtildiği üzere, "davalının sözleşmeye aykırı davranışı sebebiyle davacının kişilik haklarına yönelik saldırı bulunmadığı, BK'nın 49. (TBK 58) maddesinde öngörülen manevi tazminat şartlarının oluşmadığı" gerekçesiyle manevi tazminat talepleri reddedilebilmektedir. Ancak, yolcunun havaalanında yardımsız bırakılması veya ağır mağduriyet yaşaması durumunda manevi tazminat söz konusu olabilir. Sonuç Yolcular, havayolu şirketlerinin sunduğu kupon tekliflerine mahkum değildir. SHY-YLCU Yönetmeliği ve yerleşik içtihatlar uyarınca, uçuş mesafesine göre belirlenen tazminatın nakit olarak ödenmesi yasal bir haktır. Bu hakların takibi için Tüketici Mahkemelerinde dava açılması ve sunulan "voucher" tekliflerinin nakit ödeme yerine geçmediğinin vurgulanması kritik önem taşımaktadır.