KRİPTO PARA MİRAS KALIR MI?

Dijital varlıkların ve kripto paraların ekonomik sistemdeki ağırlığının artması, bu varlıkların miras hukukundaki statüsünü ve intikal süreçlerini önemli bir tartışma konusu haline getirmiştir. Miras bırakanın (murisin) dijital borsalardaki hesapları veya fiziksel olarak elinde bulundurduğu "soğuk cüzdan" (cold wallet) içindeki kripto varlıkların mirasçılara geçip geçmeyeceği, özellikle şifrelerin bilinmediği durumlarda ciddi bir hukuki süreç gerektirmektedir. Kripto Varlıkların Tereke Niteliği ve Hukuki Temeli Türk hukukunda miras, murisin ölümü ile mirasçılara geçen malvarlığı unsurlarının tamamını ifade eder. Yargıtay 8. Hukuk Dairesi, E. 2014/24434, K. 2015/628, T. 15.01.2015 sayılı kararında terekeyi tanımlarken, unsurların maddi değer taşımasının zorunlu olmadığını, "Manevi değeri bulunan eşyaların da terekeye dahil olduğunun kabulü gerekir." tespitinde bulunmuştur. Bu kapsamda, ekonomik bir değer ifade eden kripto varlıklar da terekenin aktifine dahildir. Nitekim Gelir İdaresi Başkanlığı'nın 23.09.2020 tarihli ve 60938891-120.01.02.09[GVK: 3-1]-33826 sayılı özelgesinde de Bitcoin gibi varlıkların mülkiyete konu olabilen "mal" kapsamında olduğu ve veraset yoluyla intikalinin vergiye tabi olduğu açıkça belirtilmiştir. Şifre Bilinmiyorsa Ne Yapılmalı? Tereke Tespiti ve Koruma Önlemleri Mirasçılar, murisin kripto varlıklarına erişim sağlayamıyorsa veya varlıkların miktarını bilmiyorsa, Sulh Hukuk Mahkemesi’nde "tereke tespiti" davası açmalıdır. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2015/2572, K. 2015/3605, T. 02.04.2015 sayılı kararında, Türk Medeni Kanunu m. 589 uyarınca sulh hakiminin, "tereke mallarının korunması ve hak sahiplerine geçmesini sağlamak üzere gerekli olan bütün önlemleri alacağını" hükme bağlamıştır. Bu önlemler arasında "mal ve hakların yazımı mühürlenmesi, resmen yönetilmesi" işlemleri yer almaktadır. Soğuk cüzdan şifrelerinin bilinmemesi durumunda mahkeme, bilirkişi incelemesi yoluna gitmelidir. Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2007/11161, K. 2008/4066, T. 25.03.2008 sayılı kararında vurgulandığı üzere, karmaşık malvarlığı durumlarında "ihtiyaç halinde bir uzmandan rapor alınarak, sonucu uyarınca karar verilmesi gerekir". Kripto varlıklar bağlamında bilirkişi, blockchain kayıtlarını inceleyerek dijital malların envanterini çıkarabilir. Süre ve Usul Kuralları Tereke tespiti talepleri için kanunda öngörülen süreler mirasçıları kısıtlamamaktadır. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2015/7037, K. 2016/6569, T. 07.06.2016 sayılı ilamında, "Türk Medeni Kanunu'nun 590. maddesinde yer alan bir aylık süre, hak düşürücü süre olmayıp, düzenleyici niteliktedir" demiştir. Karara göre, "Terekenin korunmasına ilişkin önlemler... bu süre aşılsa bile paylaşmaya kadar her zaman istenebilir". Ayrıca, bu davalar bir mülkiyet çekişmesi değil, delil tespiti mahiyetindedir. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2016/6394, K. 2019/5096, T. 11.06.2019 sayılı kararında "tereke tespiti davaları delilespiti niteliğinde olup, istihkak davası niteliğinde değildir" diyerek, sürecin temel amacının ölüm anındaki malvarlığını belirlemek olduğunu ifade etmiştir. Mahkemenin Araştırma Yükümlülüğü ve Vergilendirme Mahkeme, kripto varlıkların tespiti için proaktif davranmak zorundadır. Yargıtay 14. Hukuk Dairesi, E. 2016/6661, K. 2019/1532, T. 21.02.2019 sayılı kararında belirtildiği üzere, mahkemece kendiliğinden bankalar, bilişim şirketleri ve ilgili kurumlara yazı yazılarak tereke mevcudu araştırılmalıdır. "Türk Medeni Kanununun Velayet, Vesayet ve Miras Hükümlerinin Uygulanmasına İlişkin Tüzüğün 33'üncü maddesi gereğince" ölüm anı itibarıyla mal ve hakların tespit edilmesi zorunludur. Tespit edilen kripto varlıkların mirasçılara intikali sırasında vergi yükümlülükleri de doğmaktadır. 23.09.2020 tarihli Özelge uyarınca, ilgili aracı kurumlar veya borsalar ödeme yapmadan önce verginin ödendiğine dair tasdikname istemek veya tasdikname yoksa istihkaklardan "%5 oranında tevkifat" yapmakla yükümlüdür. Sonuç Kripto paralar, Türk miras hukuku uyarınca miras bırakılabilir birer malvarlığı değeridir. Soğuk cüzdan şifrelerinin bilinmemesi bir engel teşkil etmemekte; mirasçılar TMK m. 589 kapsamında her zaman tereke tespiti isteyerek, bilirkişi marifetiyle blockchain üzerinden dijital varlıkların envanterlenmesini ve korunmasını talep edebilmektedir. Bu süreçte mahkemenin geniş bir araştırma yükümlülüğü bulunmakta olup, tespit edilen varlıklar vergilendirme usullerine tabi olarak mirasçılara intikal ettirilmektedir.